Sau gần ba thập kỷ làm phim, Christopher Nolan gần như đã chinh phục mọi thể loại: phim siêu anh hùng, khoa học viễn tưởng, chiến tranh, tiểu sử lịch sử. Điều còn thiếu trong sự nghiệp của ông có lẽ là một sử thi thần thoại đúng nghĩa. Mới đây, bom tấn THE ODYSSEY đã trở thành thành tựu tiếp theo đánh dấu sự nghiệp phi thường của vị đạo diễn ở tuổi 56. 

THE ODYSSEY đạt 9.7/10 điểm trên nền tảng Momo với tỷ lệ chấm 1-2 sao gần như bằng 0

Hàng loạt ngôi sao, nhà làm phim nổi tiếng tại Việt Nam đăng bài khen ngợi THE ODYSSEY

Hành trình đầy tội lỗi của một người hùng

Christopher Nolan chuyển thể sử thi Homer với dàn diễn viên khủng: Matt Damon (Odysseus), Anne Hathaway (Penelope), Tom Holland (Telemachus), cùng Robert Pattinson, Charlize Theron, Zendaya, Lupita Nyong’o, John Leguizamo, Himesh Patel, Samantha Morton, Elliot Page. Phim theo chân vị vua Ithaca trở về từ chiến thắng thành Troy, nhưng tính toán, sự ngạo mạn, bất lực của ông cùng cả toan tính của các vị thần khiến con đường vài năm trên biển trở thành cuộc đày đọa 10 năm.

Khác với những bộ phim sử thi thần thoại truyền thống luôn cố gắng thần thánh hóa người hùng, THE ODYSSEY của Nolan tập trung vào nỗi đau thể xác lẫn tinh thần của con người. Odysseus của Matt Damon thủ vai không còn là một chiến binh bách chiến bách thắng kiêu hùng, mà là một vị tướng kiệt quệ, mang nặng cảm giác tội lỗi sau cuộc chiến thành Troy kéo dài một thập kỷ. 

Ông chính là người đã nghĩ ra mưu kế con ngựa thành Troy, nhưng cái giá phải trả quá đắt. Ông là nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ một tòa thành từng là trung tâm kinh tế sầm uất bậc nhất thời kỳ đồ đồng cùng ngàn sinh mạng trong đó, cả những người lính dưới trướng. Ông đã bỏ lại thần dân Ithaca trong lạc lối, gia đình với đứa con trai lớn lên không có sự chỉ dạy của cha, người vợ vò võ chờ chồng. Odysseus, trên hành trình của mình, cũng đã đưa ra những quyết định hoặc sai lầm, hoặc cảm tính, tàn nhẫn, khôn khéo để rồi tất cả trở thành gánh nặng khiến trái tim ông nát tan.

Qua thiên sử thi dưới lăng kính của Christopher Nolan, chiến tranh không chỉ tạo ra anh hùng, nó tạo ra chết chóc, căm hận, phản bội, đói khát, cướp bóc, chà đạp lên luật lệ (luật của Zeus vốn là kim chỉ nam đạo đức cho người Hy Lạp), và những kẻ sống sót nhưng mang vết thương không bao giờ lành.

Một bản chuyển thể vừa trung thành vừa rất “Nolan”

Để biến một sử thi 3.000 năm tuổi của Homer thành một kiệt tác điện ảnh mang đậm dấu ấn cá nhân, Christopher Nolan đã thực hiện một cú song hành ngoạn mục: Một mặt tôn trọng bộ khung cốt truyện và chiều sâu nhân vật của nguyên tác, mặt khác tái cấu trúc và khoác lên nó một thế giới quan điện ảnh duy lý, gai góc đặc trưng của mình.

Chất duy lý của THE ODYSSEY, cũng chính là chất duy lý mà Nolan duy trì suốt các tác phẩm của mình, được đặt giữa thế giới thần thoại, có lẽ chính là một trong những bài toán khó nhất mà nhà làm phim này phải giải trong suốt sự nghiệp. Dường như thông điệp của phim để lại, chính là việc dù tương lai có thể đã được định sẵn, thế giới vẫn là tổng hòa của những lựa chọn con người đưa ra, và từ bỏ vai trò đó chính là từ bỏ bản chất người.

Nolan đã bóc tách yếu tố thần thoại hóa để tập trung vào khía cạnh hiện thực tâm lý. Odysseus trong phim được xây dựng như một cựu binh mang hội chứng PTSD (Rối loạn căng thẳng sau sang chấn) trầm trọng. Những ảo ảnh về quái vật biển, tiếng hát của các Sirens hay phép thuật của Circe không đơn thuần là thần thoại, mà được Nolan mô tả như những cơn sang chấn, sự hoang tưởng và cảm giác tội lỗi đè nặng lên tâm trí một người lính kiệt quệ sau chiến tranh.

Trong khi đó, những chỉnh sửa nhằm hợp nhất các dị bản khác nhau của huyền thoại Odysseus vào một tổng thể điện ảnh được Nolan thực hiện khá hợp lý. Các vị thần chỉ hiện lên thoáng qua trong lời răn, tiên tri hay lời kể của người đã chết. Chỉ có Calypso và Athena là những hiện thân rõ ràng nhất, nhưng chính Calypso cũng có thể được diễn giải như sự lãng quên, mơ hồ của Odysseus trước thực tại quá nghiệt ngã. Còn Athena là một ám ảnh lương tri đau đớn của Odysseus mà ở cuối phim sẽ hé lộ. 

Bên cạnh đó, về mặt cấu trúc, nguyên tác của Homer cũng không xây dựng xuôi dòng thời gian. Sử thi The Odyssey vốn bắt đầu bằng cụm từ nổi tiếng “In media res” (giữa dòng sự kiện). Câu chuyện không kể theo thứ tự thời gian, bắt đầu khi Odysseus bị nữ thần Calypso giam lỏng trên hòn đảo Ogygia, đồng thời đan xen hành trình đi tìm cha của người con Telemachus. Nolan phát huy sở trường kể chuyện phi tuyến tính bằng cách lồng ghép các phân cảnh hồi tưởng đan xen giữa hành trình lênh đênh trên biển của Odysseus và cuộc chiến bảo vệ gia đình của Telemachus trước sự quấy rối của đám cầu hôn Penelope, dẫn đầu bởi Antinous (Robert Pattinson).

Trải nghiệm IMAX xứng tầm

THE ODYSSEY là bộ phim đầu tiên trong lịch sử điện ảnh được quay hoàn toàn bằng máy quay IMAX. Nhờ công nghệ trên vỏ bọc chống ồn, Nolan có thể thu được phần thoại cực kỳ sạch ngay tại set quay mà không cần lồng tiếng hậu kỳ. Thiết kế âm thanh mới cho phép họ đặt máy quay chỉ cách mặt diễn viên vài chục cm khi họ đang thì thầm mà vẫn bắt trọn vẹn được âm thanh gốc, mang lại sự thân mật và chân thực tuyệt đối cho lời thoại của các nhân vật. 

Vậy là kể từ “The Dark Knight” là bộ phim đầu tiên sử dụng máy quay IMAX, Christopher Nolan đã dành 20 năm hoàn thiện công nghệ này để có thể đem đến một tác phẩm trọn vẹn với định dạng tưởng như không thể đối với phim chiếu rạp vì nó quá đồ sộ, nặng nề, ồn ào. Chỉ riêng với kỳ tích công nghệ này cũng khiến THE ODYSSEY trở thành ứng viên lớn ở hạng mục kỹ thuật của giải Oscar tới đây. 

Sự kết hợp giữa đạo diễn hình ảnh Hoyte van Hoytema và nhà thiết kế sản xuất Ruth De Jong mang lại một bữa tiệc thị giác đúng nghĩa.

Nolan đưa khán giả lênh đênh trên những vùng biển thật, những con tàu thật được quay suốt nhiều ngày tại 6 quốc gia khác nhau. Khán giả sẽ thực sự cảm nhận được cái lạnh, vị mặn của biển cả và sự ngột ngạt bên trong con Ngựa gỗ thành Troy. Phân cảnh những người lính bị chèn ép trong con ngựa đến mức chết đuối, trước khi thực hiện màn hạ thành tàn bạo dẫn tới sự sụp đổ của Troy là một trong những chi tiết đắt giá khoe trọn năng lực của camera IMAX. Bên cạnh đó, phải nhắc tới những góc rộng bắt lấy thiên nhiên tuyệt mĩ pha trộn giữa lịch sử cổ đại và yếu tố thần thoại khiến người xem chìm đắm trong khung cảnh.

Đáng chú ý là yếu tố kinh dị được khai thác một cách bất ngờ trong phim. Dù chuộng phong cách tả thực, Nolan không hề né tránh các yếu tố thần thoại. Phân cảnh phù thủy Circe biến các thủy thủ thành lợn, hay phân đoạn người khổng lồ Laestrygones gây ra thảm họa nhân mạng lớn nhất cho đoàn của Odysseus vừa điên rồ vừa đáng sợ, lại rất chân thực khi tận dụng các thủ pháp quay phim, hóa trang mà không dựa vào kỹ xảo máy tính.

Không ngoa khi nói rằng hình ảnh chất lượng cao của THE ODYSSEY được cường hóa bởi thiết kế âm thanh xuất sắc. Đó là một “concert” vô cùng nặng nề, trực diện và đôi khi cố tình gây khó chịu cho người nghe để lột tả chấn thương tâm lý của nhân vật. Khán giả sẽ nghe thấy tiếng rít xé tai của gió biển, tiếng cọt kẹt gầm rú dữ dội của những con thuyền gỗ cổ đại giữa bão tố, hay một bữa tiệc ầm ĩ của những kẻ thô tục tìm cách cưới Penelope. 

Bản nhạc nền dồn dập, nặng trĩu tiếng trống của Ludwig Göransson kết hợp với nhịp dựng phim dứt khoát của Jennifer Lame tạo ra những phân cảnh hành động nghẹt thở, lột tả nỗi đau đớn thể xác và tinh thần, hay cao trào của một cuộc đấu trí. 

Sự tiết chế của Matt Damon khắc họa chân dung một vị vua mưu lược nhưng mệt mỏi, bị bào mòn bởi chiến tranh, tuy chưa thể gọi là đột phá. Tom Holland gây bất ngờ khi thoát khỏi hình ảnh quen thuộc để thể hiện một Telemachus non nớt nhưng nỗ lực trưởng thành trong sự thiếu vắng người cha. Robert Pattinson vừa quyến rũ, vừa đáng ghét, vừa nguy hiểm. Penelope dưới sự hóa thân của Hathaway là một vương hậu kiên cường, sắc sảo và đầy bản lĩnh chính trị khi phải một mình chèo chống vương triều Ithaca trước áp lực từ trăm kẻ dòm ngó. Vai diễn kép dù chưa khai thác hết được tài năng của Lupita Nyong’o, nhưng phù hợp với mạch phim và đã nói được điều cần nói về bi kịch của những người phụ nữ bị cuốn vào chiến tranh. 

Hình dung một thế giới thần thoại 3000 năm trước, THE ODYSSEY là một trong những tác phẩm xuất sắc của Christopher Nolan, chỉ riêng những đóng góp kỹ thuật cũng xứng đáng được thưởng thức trọn vẹn trên định dạng IMAX. Tác phẩm hiện đang được chiếu tại các rạp trên toàn quốc. 

THE ODYSSEY (tên gốc: THE ODYSSEY) đang chiếu tại rạp.